Mata Pelajaran: Bahasa Bali
Wangsan Kruna
Wewangsan Kruna: Kruna utawi soroh kruna basa Bali dados kasorohang antuk 10 wangsan kruna, sakadi ring sor:
1. Kruna Aran ( Kata Benda ):
Kruna aran inggh punika kruna sane nyinahang barang, manusa,
miwah beburon. Kruna aran kepalih dados kalih soroh:
a. Kruna Aran Sekala ( Bisa dilihat dan dipegang )
Conto : Kayu, manusa, meja, pensil, miwah sane lianan
b. Kruna Aran Niskala ( Tidak bisa dilihat/ dipegang )
Conto : Dewa, angin, munyi, atma, miwah sane lianan.
2. Kruna Kria ( Kata Kerja ):
Kruna kria inggih punika kruna sane nyinahang solah, karya
( kerja atau kegiatan ). Kruna kria kapalih dados kalih soroh:
a. Kruna Kria Lumaksana ( Kata kerja aktif ( dilakukan langsung
oleh kita ))
Conto : Ngetep, ngunting, nyampat, miwah sane lianan.
b. Kruna Kria Linaksana ( Kata kerja pasif ( dilakukan orang
ketiga atau bukan kita ))
Conto : Kagetep, kagunting, sampatanga, miwah sane lianan.
3. Kruna Pangentos ( Kata Ganti Orang ):
a. Kruna Pangentos Jadma ka Pertama
Upami : Tiang, icang, titiang, iraga.
b. Kruna Pangentos Jadma kaping Kalih
Upami : Cai, nyai. Ragane, ratu.
c. Kruna Pangentos Jadma kaping Tiga
Upami : Dane, ipun, ia, ida.
4. Kruna Pengarep ( Kata depan ):
Kruna pengarep inggih punika kruna sane nyinahang genah
miwah dauh.
Upami : Olih, di, ka (ke), ring, i, saking, duk, miwah sane lianan.
-Saking Badung.
-Di jumah.
-Olih William Vanther.
5. Kruna Kahanan ( Kata sifat/ keadaan ):
Kruna sane midartayang indik kruna aran miwah sifat.
Upami : Jegeg, bagus, bocok, bengkung, males, kuat, ajum,
miwah sane lianan.
6. Kruna Wilangan ( Kata Bilangan ):
a. Kruna Wilangan Ketekan:
Upami : Sa, dua, telu, pat, lima, enem, pitu, miwah sane lianan.
b. Kruna Wilangan Gebogan:
Upami : Selae, pasasur, setiman, lebak, satak, domas, miwah
sane lianan.
c. Kruna Wilangan Pahan ( pecahan atau dibagi ):
Upami : Atenga, asibak, atugel, miwah sane lianan.
d. Kruna Wilangan Ten Janten ( tak dapat dihitung/ tak ternilai ):
Upami : Abedik, agetul, akeh, kuang, bek, miwah sane lianan.
Kruna Wilangan lebih lanjut dapat di klik melalui link berikut ini:
-coming soon-
7. Kruna Pidarta ( Kata Keterangan ):
Kruna pidarta inggih punika kruna sane midartayang indik kruna
kria, kruna kahanan, kruna wilangan. Kruna pidarta kapalih
dados:
a. Kruna Pidarta Nyinahang Kahanan:
Conto : Enggal, adeng, endep, sebet, miwah sane lianan.
b. Kruna Pidarta Nyinahang Negesang:
Conto : Jua, masih, kone, miwah sane lianan.
c. Kruna Pidarta Nyinahang Pasti:
Conto : Saja, bisa, niscaya, suba, tonden, miwah sane lianan.
d. Kruna Pidarta Nyinahang Tingkat:
Conto : Sai-sai, kuang, lebih, kereng, miwah sane lianan.
8. Kruna Panyambung ( Kata Sambung ):
Kruna penyambung inggih punika kruna sane kaanggen
nyambungang makudang-kudang kruna miwah lengkara:
Conto : Krana, sakewala, dugas, nanging, miwah sane lianan.
9. Kruna Piteket ( Kata Sandang ):
Kruna piteket inggih punika kruna sane makawinan kruna
punika dados kruna aran utawi miteketang kruna aran
punika. Kruna sandang kepah dados 6 soroh inggih punika:
a. Kruna Piteket nyinahang wastan jadma:
Upami : I, Ni, Gede, I meme, Luh, miwah sane lianan.
b. Kruna Piteket nyinahang mautama:
Upami : Sang Bima, Sang Rama, miwah sane lianan.
c. Kruna Piteket nyinahang suci:
Upami : Dang Guru, Dang Acarya, miwah sane lianan.
d. Kruna Piteket nyinahang niskala:
Upami : Hyang Widhi, Hyang Kawi, Hyang Murbeng Dumadi.
e. Kruna Piteket nyinahang suci niskala:
Upami : Danghyang Nirartha, Danghyang Drona.
f. Kruna Piteket nyinahang utama niskala:
Upami : Sanghyang Widhi, Sanghyang Wenang.
10. Kruna Panguuh ( Kata Seru ):
Kruna panguuh utawi kruna sesambatan inggih punika kruna
sane manyinahang suara utawi nyengguhang rasa ( manah ),
sane marupa awanda ( satu suku kata ). Kruna panguuh
kepalih dados kalih soroh:
a. Kruna Panguuh nyinahang indik rasa.
Upami : ah, he, e, o, duh, beh, nah, yah, ye, dong, ja, na.
b. Kruna Panguuh nyinahang munyi utawi suara.
Upami : bur, dar, dor, bring, siur, briak, miwah sane lianan.
Sumber: Buku Bahasa Bali SMP Kelas IX Kurikulum 2013
